August 16, 2010
‘Tek Doğru’dan Çoğulculuğa Giden Yol
[16 Ağustos 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Çağdaş liberal düşüncenin Türkiye’deki en yetkin iki temsilcisinden biri olan Mustafa Erdoğan hoca (ki diğeri Atilla Yayla hocadır), geçen haftaki “Çoğulculuk, Akılcılık ve Hoşgörü” başlıklı Açık Görüş makalesinde benim bir yazımı eleştirdi. Hem zarif ve mültefit üslubu hem de işaret ettiği önemli gerçekler için kendisine müteşekkirim.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 2:25 AM | Yorumlar (135)
July 1, 2010
Robin Hood, Liberalizm ve Şeriat
[30 Haziran 2010 tarihli Star gazesinde yayınlandı]
Geçtiğimiz haftalarda İngilizlerin mitolojik halk kahramanı Robin Hood’un filmi oynadı sinemalarda. Buna dair bu yazıyı da, gecikerek de olsa, yazmak istedim. Çünkü filmde yapılan bazı siyasi göndermeler hayli ilginçti.
Önce hikayeyi hatırlatayım: Ana tema, 12. yüzyıl sonunda İngiltere tahtına oturan Kral George ile adanın kuzeyindeki derebeyleri arasındaki mücadele. George, hırslı ve zalim bir adam. Tüm ülkeyi yüksek vergilere bağlıyor, karşı çıkan bölgeleri de yakıp yıkıyor.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 5:44 PM | Yorumlar (151)
May 26, 2010
Madenciler, Kadercilik ve Kapitalizm
[26 Mayıs 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Geçen hafta Zonguldak’ta yaşanan trajik maden kazası hakkında mecburen biraz gecikerek yazabiliyorum.
Öncelikle de, yerin beş yüz küsur metre altında feci şekilde can veren otuz işçimizin hepsine Allah’tan rahmet, acılı ailelerine sabır diliyorum. Bu insani açıdan, uzaktan uzağa üzülmekten ve belki de bir “Fatiha” okumaktan başka bir şey gelmiyor ne yazık ki elimizden.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:42 AM | Yorumlar (16)
May 19, 2010
Okunası Yazılar: Terakkinin ‘Nasıl’ı, ‘Niçin’i
Prof. İskender Öksüz, Star’ın Açık Görüş ekinde çok önemli bulduğum makaleler yazıyor, bir süredir. Bilhassa Terakkinin ‘Nasıl’ı, ‘Niçin’i başlıklı geçen haftaki yazısını şiddetle tavsiye ediyorum. Şu kısmı, biraz özet niteliğinde:
Batı’yı Batı yapan ne makine, ne gemi, ne de matbaadır. Makineyi, gemiyi, matbaayı ihtiyaç haline getiren toplum yapısıdır, siyasî yapıdır. Bunları yapanlara, kullananlara ve bütün topluma refah ve itibar sunan toplum yapısıdır. Bilim, eğitim, teknoloji kurumları bu toplum yapısının ihtiyacı, talebi, zorlaması ve çekmesiyle kurulmuştur. Bazı akıllı liderlerin ittirmesiyle değil.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:42 PM | Yorumlar (25)
May 10, 2010
İslam ve Özgürlük: Var mı Bir sorun?
[10 Mayıs 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Önceki hafta, AK Parti gençlik kollarının düzenlediği “İslam ve özgürlük” konulu bir sohbetteydim. Ondan bir süre önce Liberal Düşünce Topluluğu’nun bir toplantısında aynı mevzu ele almıştı. Mesele, köşe yazısı ve makaleler yoluyla basında da gündeme geliyor.
Böyle olması da iyi. Ancak bence bu konudaki tartışmalar bir dizi kafa karışıklığı içinde yürüyor ki, bir kaçını ele alayım.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:25 AM | Yorumlar (32)
May 3, 2010
Niçin Solcu Değilim
[3 Mayıs 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
1 Mayıs, 32 yıllık bir aradan sonra nihayet Taksim’de kutlandı. Böylece bir siyasi tabu daha yıkılmış, bir yasak daha kalkmış oldu. Ben de “özgürlük” perspektifinden sevindim bu işe. Ama kızıl bayrakların gölgesinde atılan arkaik sloganları ve çıkarılan küçük arbedeleri izlerken de, hiç “solcu” olmadığıma şükrettim.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:00 PM | Yorumlar (17)
April 19, 2010
İslam, Devlet, Liberallik: İki İyi Yazı
Bugün her ikisi de ilahiyatçı olan iki değerli yazarın iki önemli yazısını okudum. Biri, Şaban Ali Düzgün’ün Devletin Dini Olur mu?, ötekisi de Bilal Sambur’un Liberalizm Bireyi Tanrıdan Değil Devletten Korur başlıklı makaleleri. Herkese tavsiye ediyorum.
Bu iki makaleden çıkardığım birer cümlelik temalar ise şu: Bir, İslam’ın bir siyasi doktrini yoktur. İki, liberalizm, sadece bir siyasi doktrindir. Dolayısıyla da bu ikisi arasında baştan kategorik bir çelişki olduğunu iddia etmek, yanlıştır.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 5:40 PM | Yorumlar (24)
April 12, 2010
İslami İdeal: Sosyal Devlet mi, Sosyal Toplum mu?
[12 Nisan 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
İslam’a sosyalist bir yorum getirenler, Hz. Peygamberin ünlü hadisine sık sık atıfta bulunur:
“Komşusu aç iken tok yatan, bizden değildir.”
Bu, bir Müslümanın “aç yatanlar”a ve tüm diğer muhtaçlara karşı kayıtsız kalamayacağının ilanıdır. Bu yüzden de (Ayn Rand gibi “bencillik savunucuları”nın öngördüğü tarzda) “vicdansız” bir kapitalizmi hiç bir Müslüman savunamaz. Savunmamalıdır.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:47 PM | Yorumlar (4)
April 10, 2010
İslam, Sosyalizm ve Kapitalizm Tartışması
Geçtiğimiz Ocak ayında Habertürk televizyonunda yayınlanan ve benim de katıldığım “İslam, Sosyalizm ve Kapitalizm” tartışmasını (az önce fark ettim ki) işbu site yayınlamış. İlgilenenlere duyurayım…
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:54 AM | Yorumlar (6)
April 7, 2010
Müslüman Aydının Liberalizmle İmtihanı
[7 Nisan 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Zaman gazetesinin iki değerli yazarı, son dönemdeki yazılarında sık sık liberalizm eleştirisi yapıyor. Bunları önemsiyor, ilgi ve saygıyla okuyorum. Ancak bazen biraz yanlış bir zeminde ilerdediklerini de düşünüyorum.
Aslında genel olarak bu “İslam ve siyasi ideolojiler” meselesini önce doğru bir zemine oturtmak gerekiyor ki, boşa nefes tüketmeyelim.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 2:00 AM | Yorumlar (35)
April 5, 2010
Bir ‘Zihin Durdurucu’ Olarak ‘Ilımlı İslam’
[4 Nisan 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Frenkçe’de “mind stopper” diye bir laf var. Türkçe’ye çevirirsek “zihin durdurucu” demek. Kasıt, insanın zihnini çalıştırıp yeni fikirlere ulaşmasına engel olan, ona “bu noktadan fazlasını düşünme, orada dur” diyen duvarlar. Ne kadar çok zihin durdurucunuz varsa, o kadar çok hapsediyorsunuz aklınızı.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:46 AM | Yorumlar (83)
March 24, 2010
Bediüzzaman’dan Bilgelikler
[24 Mart 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Bediüzzaman Said Nursi, benim büyük saygı duyduğum şahsiyetlerden biridir. Hiç bir zaman “Nur talebesi” olmadıysam da, onun büyük eseri olan Risale-i Nur’dan çok istifade ettim. Dahası “üstad”ın samimiyetine ve davasında gösterdiği azim ve cesarete de hep hayran oldum.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:06 PM | Yorumlar (34)
March 15, 2010
Eşcinsellik, Müslümanlık ve Sıradışı Evlilik
[15 Mart 2010 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Dindar Müslümanların liberal demokrasiyi benimseme sürecinde ortaya çıkan sorunlu alanlardan biri, en son iki bakanın faklı yaklaşımlarıyla da gündeme gelen eşcinsellik meselesi. Temel hak ve özgürlükleri savunan dindarlar bu konuda çoğunlukla sessiz kalıyor. Buna karşılık da seküler taraf, kimi zaman ısrarlı kimi zaman da alaycı şekilde soruyor:
“Hadi bakalım, madem her özgürlüğü savunuyorsunuz, bunu da savunun da görelim!”
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:53 PM | Yorumlar (227)
February 1, 2010
Darbeciler Niçin Kapitalizme Düşman?
[1 Şubat 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
“Balyoz” kodlu darbe planının içinde en çok ilgi çeken kısımlar, haliyle, “cami bombalama” ve “kendi uçağımızı düşürme” gibi yaratıcı fikirler oldu. Ancak planın bir başka ilginç yönü daha var: Darbeci subayların “gerici hükümeti” devirdikten sonra kurmak istedikleri ekonomik düzen.
Bu düzen, serbest piyasanın baltalanmasını, yabancı sermayenin kovulmasını, büyük şirketlere el konmasını, özelleştirilen kuruluşların da yeniden devletleştirilmesini öngörüyor.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:13 PM | Yorumlar (7)
January 24, 2010
Bir Eleştiri, Kapitalizm ve Tekel İşçileri
Vakit gazetesi yazarı Atilla Özdür, “Mustafa Akyol’a...” başlıklı yazısında, bana hitaben “Haberturk’teki Karşıt Görüş programında kapitalizmi savunan bir Müslüman profili sergileyişinizden oldukça üzülerek hüzünlendim” demiş.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:20 AM | Yorumlar (16)
January 19, 2010
TV’de Tartışma: İslam, Sosyalizm ve Kapitalizm
Yarın akşam (20 Ocak Çarşamba), Habertürk televizyonunda yayınlanan ve gazeteci Balçiçek Pamir’in yönettiği "Söz Sende" adlı programda, ilahiyatçı İhsan Eliaçık hoca, ben ve bir kaç konuk, İslam’a göre sosyalizm ve kapitalizmi tartışacağız. Program, akşam saat 8-10 arasında. İlgilenenlere duyrulur…
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 4:48 PM | Yorumlar (69)
January 6, 2010
İslam Geleneği Müslümanlara Yeter de Artar mı?
[6 Ocak 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Türkiye’deki İslami çevrelerde eskiden beridir tutan bir söylem var. İnsan hakları, demokrasi, piyasa ekonomisi, özgürlükler gibi “Batılı” kavramlar gündeme gelince, “bizim böyle ithal fikirlere ihtiyacımız yok, İslam bize yeter” deniyor. Ve konu hemen kapanıyor.
Son dönemde bazı saygıdeğer Müslüman aydınlar bu anlayışı yeniden savunuyorlar. Mesela, “ne liberalizm ne Marksizm, ne muhafazakârlık yaramıza merhem olamaz. Sıhhatli bir değişimi İslam'ın kaynaklarında aramalıyız” gibi argümanlar okuyoruz.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:48 AM | Yorumlar (33)
December 23, 2009
Patrik, Din Özgürlüğü ve Liberallik
[23 Aralık 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Patrik Bartholomeos, bir Amerikan televizyonuna Türkiye’de kendini “çarmıha gerilmiş” gibi hissettiğini söyledi. Bazılarımız da buna çok kızdı.
Bu söz, evet, bence de biraz abartılı. Ama bir “metafor” (benzetme) olduğunu unutmayalım. Dahası, Patrik’e kızmak yerine, dönüp de “bu adam niçin kendini bu kadar zulüm altında hissediyor” diye bir soralım.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:50 PM | Yorumlar (9)
December 10, 2009
İslam ve Liberalizm: Çatışma mı İşbirliği mi?
[Söyleşinin orjinali, Özgün Duruş gazetesinde yayınlandı]
- Özgürlüğü nasıl tanımlıyorsunuz? Liberaller ile İslamcıların özgürlük yorumları arasında ne tür farklar var?
Özgürlük, benim anlayışıma göre, bireylerin (yahut Allah’ın kullarının, nasıl ifade ederseniz) başta siyasi otorite olmak üzere, hiç bir dış güç tarafından zorlanmadan, hayatlarını kendi rıza, istek ve vicdani kanaatlerine göre tanzim edebilme hakkıdır. Bir Müslüman bu hakkı İslam’ın gösterdiği hedefler doğrultusunda kullanırken, seküler bir insan da seküler hedefler doğrultusunda kullanır. Bir Müslüman’ın bu ikinci durumu tasvip etmese de, onun var olma hakkını kabul etmesi, bence İslami açıdan da doğru ve hatta gereklidir, çünkü "dinde zorlama yoktur" ve "sizin dininiz size, benim dinim bana"dır. Bu sebeple, liberal siyasi gelenek ile İslami düşüncedeki özgürlük tanımlarının çelişik olmadığını, en azından olmayabileceğini düşünüyorum.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 4:41 PM | Yorumlar (13)
December 2, 2009
Laikçiler ‘İslami Kapitalizm’den Niçin Nefret Eder?
[2 Aralık 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Son dönemde yeni bir moda çıktı. İslam’ın İ’sine dahi sempati duymayan koyu “laikçi” tipler, “eski fakir Müslümanlar iyiydi, nerden çıktı bu zengin dinciler” diye söyleniyor. “Seçkin restoranlar”da yemek yiyen, “beş yıldızlı otel”lerde kalan, pahalı arabalara binen dindarları kıyasıya eleştiriyor, onları “kapitalistleşmekle”le suçluyorlar.
Bazıları açıkça ateist olan, kimileri cuntacılar tarafından “araştırma danışmanı” olarak düşünülen bu yorumcuların derdini iyi anlamak lazım. Öyle ya, “aman Müslümanlar takvadan, zühdden ayrılmasınlar da, ahirette mahcup olmasınlar” diye düşünüyor olamazlar. Bir din olarak İslam’ın “ılımlı”laşıp “mücahit” yerine “müteahhit” üretmesinden korkmaları da beklenemez.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 9:55 AM | Yorumlar (19)
October 21, 2009
Liberaller Allahsız mıdır?
[21 Ekim 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Bizim memlekette “anlam kayması”na uğrayan bir sürü kavram var. Biri, “liberal”lik. Bu kelime, pek çok kişinin zihinde, aşağı-yukarı, “Kemalist olmayan, dindarlara saygılı, ama dinle-imanla pek alakası olmayan kişi” anlamına geliyor. Onun için de, tamamen aynı siyasi ve ekonomik görüşleri savunan iki ayrı adamdan viski içenine “liberal”, camiye gidenine “muhafazakar” denebiliyor.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 5:03 PM | Yorumlar (18)
August 3, 2009
Kapitalizm Müslüman’ın Yitik Malıdır (III)
[2 Ağustos 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Benim hiç olmadı, ama modern dünyada pek çok insanın “çek defteri” var. “Çek yazmak” günlük hayatın bir parçası. Sanırım çoğumuz bu kavramın aslında Türkçe olmadığının, İngilizce “check” yahut Fransızca “cheque” kelimelerinden uyarlandığının farkındayızdır. Fakat pek azımızın farkında olduğunu sandığım bir başka gerçek daha var: Kelime aslında Batı dilleri için de yabancı. Gerçek kökü ise “yazılı belge” anlamına gelen Arapça “şakk” kelimesi.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 6:11 AM | Yorumlar (18)
July 29, 2009
Kapitalizm Müslüman’ın Yitik Malıdır (II)
[29 Temmuz 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Bir önceki yazımda Türkiye’de yeni yükselen “Müslüman burjuvazi”nin hiç de bazılarının sandığı gibi bir tezat (ve “bid’at”) olmadığını belirtmiş, kapitalizmin ahlaki temelleri konusunda ise büyük sosyolog Max Weber’e atıfta bulunmuştum. Bugün devam edelim ve Weber’in tarif ettiği “kapitalist ahlak”ın İslamiyet ile ilişkisine bakalım.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 3:56 PM | Yorumlar (18)
July 27, 2009
Kapitalizm Müslüman’ın Yitik Malıdır (I)
[27 Temmuz 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
MÜSİAD’ın kurucusu Erol Yarar’ın Star’dan Fadime Özkan’a verdiği söyleşiyi okudunuz mu? “Türkiye’nin gerçek burjuva sınıfı biziz!” demiş Erol bey, isminin başındaki “müstakil” kelimesini bazılarının “Müslüman” diye okuduğu kuruluştan söz ederken. Türkiye’de dindar bir girişimci sınıf oluştuğunu, bunun klasik (ve “laik”) İstanbul sermayesinin aksine devletten nemalanmadığını, bu yüzden dinamik ve dışa açılımcı olduğunu anlatmış. Daha da ilginci bu süreçte muhafazakar Anadolu insanının parayla, kaliteyle, mesela “marka ayakkabı” ile tanıştığını belirtmiş.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 4:54 PM | Yorumlar (15)
July 20, 2009
Bırakınız İçsinler
[20 Temmuz 2009 tarihli Star gazetesinde yayınladı]
Bu hafta Çin'in Doğu Türkistan'daki Müslüman Uygurlara dayattığı "çağdaşlaşma" programının bazı unsurlarının Türkiye'deki "irtica ile mücadele" yöntemlerine ne kadar benzediğini yazacaktım. Kısmetse yine yazarım. Çünkü başta başörtü yasağı ve "körpe zihinleri dinsel dogmalardan koruma" tedbirleri olmak üzere ortada ciddi bir paralellik var. Kemalizm'in yılmaz bekçilerinden Doğu Perinçek, boşuna Maoist ve "kültür devrimi" sevdalısı olmamış.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 4:48 AM | Yorumlar (29)
March 14, 2009
Özelleştirme İslam’a Aykırı mıdır?
[11 Mart 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Saadet Partisi önceki hafta sonu tantanalı bir ‘Gençlik Gecesi’ düzenledi. İstanbul Abdi İpekçi Spor Salonu’ndaki mitingi baştan sona izledim. Artık iyice yaşlanmış olan Erbakan hocanın Siyonizm ve Milli Görüş arasında süregiden küresel mücadele hakkındaki sözlerini gülümseyerek, partinin yeni lideri Numan Kurtulmuş’un konuşmasını da olumlu izlenimler edinerek dinledim.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:35 AM | Yorumlar (8)
March 9, 2009
Müslümandan ‘Birey’ Olmaz mı?
[9 Mart 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Hem görüşlerine hem de ahlaki duruşuna büyük saygı duyduğum Ali Bulaç ağabey, Zaman’daki köşesinde geçen hafta ‘Birey ve Özgürlük’ başlıklı bir yazı yazdı. Savunduğu tez, Batı’daki ‘birey’ kavramının Müslümanlara hiçbir şekilde uymayacağı idi. Ona göre Müslüman, Allah tarafından ‘ferd-i vahit’ olarak yaratıldığını bilirdi, ama bunun birey olmakla alakası yoktu. Çünkü Batılı birey, Ali ağabeye göre, ‘ne Tanrı, ne efendi’ düşüncesinden doğmuştu ve o seküler (din-dışı) kafayla hareket ederdi.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:46 PM | Yorumlar (11)
February 25, 2009
İslami Liberalizm Nasıl Olur?
[25 Şubat 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Geçen hafta “Hem dindar hem liberal olunmaz mı?” başlıklı bir yazı yazmıştım. Bana bu soruyu sorduran da Radikal gazetesi köşe yazarı Türker Alkan’ın “Tanrı'nın buyrukları”na bağlı olmakla liberal olmayı çelişkili gibi konumlandıran bir başka yazısıydı. Sayın Alkan, sağolsun, aynı konu üzerine bir kez daha yazmış, meseleye açıklık getirmiş, benim için de nazik sözler söylemiş. Bilmukabele; ben de kendisinin “saygı duyduğum iyi bir yazar” olduğunu teslim etmeliyim.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 8:47 AM | Yorumlar (14)
February 18, 2009
Hem Dindar Hem Liberal Olunmaz mı?
[18 Şubat 2009 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Radikal yazarı Türker Alkan geçen hafta yayınlanan “Törkiş Liberaller” başlıklı yazısında “dinci”lerle “liberal”ler arasında var olduğunu varsaydığı “ittifak”ın tuhaflığından yakınıyordu. Söz konusu iki grubun dünya görüşünü de kısaca şöyle özetliyordu: “Dinci, Tanrı’nın buyruklarıyla bağlıdır… Liberal ise, kendisiyle bağlıdır. Ne din, ne de devlet bağlar onu.”
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 4:09 PM | Yorumlar (29)
December 28, 2008
Kapitalizm Ne ki, Ona Bu Kadar Karşısınız?
[28 Aralık 2008 tarihli Star gazetesinin Açık Görüş ekinde yayınlandı]
İslam ve kapitalizm konusunda Star’da yayınlanan iki kısa yazım bir dizi reddiyeyi beraberinde getirdi. Zaten ben de İslam ile kapitalizm arasında varsayılan zıtlığı biraz sorgulamak için meseleyi açmıştım; dolayısıyla iyi oldu.
Aslında her şeyden önce “kapitalizm”in ne olduğunu bir netleştirmek lazım. Çünkü belli ki bu kelime bazı aydınlarımızın zihninde; insanları paraya taptıran, onları açgözlü ve ahlaksız mahluklar haline getiren, ağına düşürdüğü bu zavallıları de ahirette hüsrana uğratacak bir “ayartıcı” anlamına geliyor. Özlem Albayrak hanımefendi, Yeni Şafak’taki yazısında kapitalizme örnek verirken “Phuket adasına pedofili turları düzenleyenler”e bile atıfta bulunuyor. Pedofili (çocuklarla cinsel ilişki) denen sapıklığın, İslam toplumlarında bile ne yazık ki yaygınca görülmüş (bkz. “oğlancılık”), hiç bir ekonomik sistemle doğrusal bir ilişkisi olmayan “evrensel” bir rezillik olduğunu hiç akla getirmeden…
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:43 PM | Yorumlar (6)
December 15, 2008
Kapitalizm Sekülerleştirir mi?
[15 Aralık 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
“Kapitalizm Müslümanlığı Bozar mı?” başlıklı bir önceki yazım üzerine, Yeni Şafak köşe yazarı Özlem Albayrak’tan bir eleştiri geldi. Sayın Albayrak, “İnanç Bahane, Sekülerleşme Şahane ” başlıklı yazısında, benim bir “Müslüman kapitalizmi”nin mümkün olduğu yönündeki görüşüme karşı çıkıyor, çünkü kapitalizmin mutlaka sekülerleştirici, yani dinden uzaklaştırıcı bir güç olduğunu savunuyordu.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:01 PM | Yorumlar (4)
December 10, 2008
Kapitalizm Müslümanlığı Bozar mı?
[10 Aralık 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Geçen hafta Radikal gazetesinde “Asıl Tehlike Budizm Değil Kapitalizm” başlıklı bir haber vardı. Bu yargının sahibi ise, Radikal muhabirinin yoga hakkındaki sorularını cevaplayan ilahiyatçı Prof. Dr. Salih Akdemir’di. Aslında bu tartışma, belki takip etmişsinizdir, Malezya Fetva Konseyi Başkanı’nın bir uzakdoğu disiplini olan yoganın İslam’a uymadığını söylemesiyle başlamıştı. Oysa Prof. Akdemir’e göre, bir ruh ve beden eğitimi olan yoga, çoktanrıcılığa dair ögeler içermedikten sonra, bırakın İslam’la çelişmeyi, onun değerlerine son derece uygundu.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:56 PM | Yorumlar (13)
October 1, 2008
Vietnam’dan Kapitalizm Dersleri
[1 Ekim 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
HO CHI MINH CITY – 1975 yılının Nisan ayı, Vietnam için bir dönüm noktasıydı. Komünist Kuzey Vietnam ordusu, 16 yıl süren kanlı bir savaştan sonra, Amerikan yanlısı Güney’in başkenti Saigon’u ele geçirmişti. Amerikalılar geride kalan son vatandaşlarını helikopterlerle apar-topar kaçırırken, muzaffer “Vietcong” birlikleri de Güney’deki hükümetin merkezi olan Başkanlık Sarayı’na tanklarla girdi.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 8:31 PM | Yorumlar (11)
September 10, 2008
Sosyal Devletin Zararları (II)
[10 Eylül 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Geçtiğimiz yıllarda Türkiye’de bir dizi “çocuk esirgeme skandalı” yaşadık, hatırlarsanız. Devletin açtığı kurumlarında çalışan kimi bakıcıların, kendilerine emanet edilen küçücük çocukları insafsızca dövüp-sövdüğünü gizli kameralarla gördük. “Kim bilir daha ne rezaletler yaşanıyor” diye hayıflandık.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 2:42 AM | Yorumlar (15)
September 8, 2008
Sosyal Devletin Zararları (I)
[8 Eylül 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Işık Koşaner’in kalkıp da yeni iç düşman olarak “post-modernistler”i işaret etmesi, son haftalarda eleştirildi. Gerçekten de TSK’nın oturup da bir felsefi akımı hedef alması alabildiğine yanlış bir şey. Ama böylesi yanlışları da artık kanıksamış durumdayız. Her biri, Türkiye Cumhuriyeti’nin özünde demokratik değil de ideolojik bir temel olduğunu yüzümüze çarpıp duruyor.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 10:06 AM | Yorumlar (13)
February 25, 2008
Dindarların Liberalizmi
[25 Şubat 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
“301 başörtülü kadın”ın ilan ettiği ve imzacı sayısı bini aşan “Biz henüz özgür olmadık” başlıklı bildiriye tek kelimeyle şapka çıkarmak gerek. Bu “türbanlı” hanımların “biz sadece kendimiz değil, bu toplumdaki herkes için özgürlük istiyoruz” demesi, Türkiye’deki bir dizi ezberi bozan çok önemli bir mesaj. Söz konusu ezberlerin başında ise, liberal düşünce ile İslami dindarlığın birbiriyle çelişkili olduğu varsayımı geliyor.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 10:26 AM | Yorumlar (18)
February 20, 2008
AK Parti Liberalleri Kaybetmemeli
[20 Şubat 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Son günlerin yükselen tartışması, bazı liberaller ile AK Partililer arasında. 2002’den bu yana süren (ve aslında kökleri çok daha eskiye uzanan) muhafazakar-liberal koalisyonundaki bu “çatlak”, bir grup akademisyenin üniversitelerde başörtüsü özgürlüğü konusunda “üçüncü yol” tutturmasıyla başladı. Polemiklerle devam ediyor. Bu koalisyona hep antipatiyle bakmış olanlar da durumdan pek memnun; “çatlağı” daha da derinleştirmeye çalışıyorlar.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 9:44 AM | Yorumlar (13)
January 30, 2008
Liberal Laiklik Din İçin de İyidir
[30 Ocak 2008 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Türkiye’deki başörtüsü yasağı, din özgürlüğünü tanımayan otoriter laiklik anlayışının bir ürünüdür. Bunu son bir kaç yazımda eleştirdim. Ama bu, madalyonun sadece bir yüzü. Bir de öteki yüzünü çevirip laikliğin doğrusuna hakkını vermek, bunun din için sakıncasız ve hatta faydalı olduğunu teslim etmek gerek.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 10:37 AM | Yorumlar (19)
December 17, 2007
Türbanın Simgelediği İdeoloji Artık Liberalizm
[17 Aralık 2007 tarihli Star gazetesinde yayınlandı]
Dünyanın özgür ülkelerinde devlet insanların kıyafetlerine karışmaz. Devlet zoruyla kıyafet düzenlemesi, ancak diktatörlüklerde olur. Örneğin İslamcı dikta rejimleri, kadınların başlarını zorla örter, örtmeyenlerin üstüne “ahlak polisi” salar. Bizim ülkemizde ise “rejim,” malum, kadınları örtünmeye değil açılmaya zorlamaktadır. Baskı, tam aksi yöndedir.
Kısacası “İslamcı baskı” ile “laikçi baskı”, özünde aynıdır: Her ikisi de özgürlüğün düşmanıdır.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 10:43 AM | Yorumlar (17)
May 5, 2007
Vesayet Altındaki Çocuklar
Kemalizm’in sadece bir ideoloji değil aynı zamanda bir “psikolojik durum,” bir tür “mutluluk hapı” olduğunu düşünmüşümdür hep: Hayata anlam ve amaç verir, sarsılmaz ve sorgulanmaz “ilke”leriyle inananlarının yüreklerine su serper, onları hem rahatlatır hem de motive eder. Radikal yazarı Perihan Mağden — ki demokrasiye olan bağlılığı ve otoriterizme olan dik duruşu ile hep parlamıştır — bugünkü yazısında söz konusu psikolojik durumu çok iyi anlatıp hicvetmiş.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:35 AM | Yorumlar (18)
April 19, 2007
Kemalistler Kapitalizmi Neden Sevmez?
NOT: Dün Malatya’daki Hıristiyan bir yayınevine düzenlenen korkunç, insanlık dışı saldırıyı nefretle lanetliyorum. Birileri sürekli “Hıristofobi” yaydıkça, böyle vahşetler de kaçınılmaz olur. Misyonerlik paranoyalarını bir kenara bırakıp, ülkemizdeki tüm inançlar için din özgürlüğünü savunmamız gerek.
Ekonomi profesörü Eser Karakaş’ın iki hafta kadar önce (4 Nisan’da) yayınlanan bir yazısını çok önemli bulmuştum, ele alıp yazmaya ancak şimdi zaman ayırabildim. Prof. Karakaş, "Laik-Antilaik Çatışmasının İktisadî Temelleri" başlıklı sözkonusu yazısında “Cumhuriyet'in ilk günlerinden beri cumhuriyetçi laiklik anlayışı ile dışa kapalı, ulus model eksenli rant ekonomisinin beraber hareket ettiğini” söylüyordu ki, bu gerçek, günümüzde yaşanan bazı gerilimlerin (ve körüklenen paranoyaların) altında yatan nedenleri anlamak için çok önemli.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 10:40 PM | Yorumlar (32)
January 10, 2007
‘Klasik Sağcı Müslüman Tezi’ İyidir
[10 Ocak 2007 tarihli Radikal gazetesinde yayınlandı]
Radikal’in sayfalarında süregiden “sosyalizm İslamiyet'e uyar mı” tartışması, Nuray Mert'in geçen perşembe günkü “Bir Kez Daha: İslam ve Sol” başlıklı yazısıyla daha bir zenginleşti. Sevgili Nuray Mert, benim bir önceki yazımı irdeleyen yorumlarıyla aslında sadece o metni değil genel olarak "klasik sağcı Müslüman tezi" dediği şeyi eleştirmiş. Ama bir teze "klasik" demek, onu geçersiz kılmıyor kuşkusuz. Max Weber'e "vahşi kapitalizmin temsilcisi", Sabri Ülgener'e "oryantalist" gibi etiketler vermenin, onların görüşlerini çürütmediği, hatta onlara adaletli davranmak anlamına bile gelmediği gibi. (Merhum Sabri Ülgener, "oryantalist" değil, milliyetçi/dindar geleneğin en önemli düşünürlerinden merhum Erol Güngör'ün ifadesiyle “memleketimizde iki elin parmakları kadar az sayıdaki ilim adamlarından biri”dir.)
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 9:57 AM | Yorumlar (26)
December 30, 2006
Bayram, Sosyalizm, Liberalizm, vs.
Tüm okurların Kurban Bayramı’nı içtenlikle kutlarım. Kur'an’a göre tüm inananların atası olan Hz. İbrahim’in geleneği üzerine kurulu olan bu kutsal günler, dilerim her birimiz, ülkemiz ve tüm İslam dünyası için hayır ve bereketlere vesile olur. Allah’ın üzerimizdeki nimetlerini hatırlamak, O’na şükretmek ve bu bilinçle aile, akraba ve dosları kucaklayıp fakirlere ve muhtaçlara yardım etmek, bayramın üzerinde en çok durmamız gereken değerleri olsa gerek.
Gelelim biraz daha dünyevi değerlere… “Sosyalizm İslam’a Uyar mı?” başlıklı yazım üzerine bir dizi itiraz geldi. Bu meselenin tartışmaya gebe olduğunu biliyorum ve “İslam ve ekonomi” meselesinin bu kadar kısa yazılarla ele alınmasının işi daha da zorlaştırdığını farkındayım. Kitap boyutunda işlenmesi gereken bir konu bu. Ama şimdilik bir kaç ufak ekleme yapayım.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 9:22 PM | Yorumlar (14)
December 29, 2006
Sosyalizm İslam’a Uyar mı?
[29 Aralık 2006 tarihli Radikal gazetesinde yayınlandı]
Öncülüğünü Ertuğrul Günay ve Mehmet Bekaroğlu’nun yaptığı “Yeni Siyaset Girişimi” geçtiğimiz haftalarda “İslami Sol” kavramını gündeme taşıdı. Gerçi Günay ve Bekaroğlu “İslami Sol” olmadıklarını açıkladılar, ama olsun, kavramın kendisi önemli ve tartışmaya değer.
Aslında “sol” biraz belirsiz bir tanımlama. Özellikle de kimi “solcu”ların gayet “aşırı sağcı” pozisyonlar alabildiği ülkemizde... Bazıları “özgürlükçü sol”dan söz ediyor; ama siyasal ideolojiler arasında asıl özgürlükçü olanı liberalizmdir ve çoğu solcu hareket de aslında özgürlük karşıtıdır. Bu da şaşırtıcı değildir, çünkü sol ideolojinin aslında en önemli içeriği olan sosyalizm, hayal ettiği ütopyaya ulaşıncaya dek, bireysel özgürlüklerin “halk yararına” bastırılmasını öngörür.
Peki bu içerik, yani sosyalizm, İslam’a uyar mı?
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 11:14 AM | Yorumlar (36)
October 5, 2006
Gayrimüslimlerin Özgürlüğü, Herkesin Özgürlüğü
Türkiye'deki gayrimüslim vatandaşların dinlerini diledikleri gibi yaşama konusunda büyük problemlerle karşılaştıkları, devlet baskısı ve kimi zaman da "devletçi kitle tepkisi"ne maruz kaldıkları bilinen bir gerçek. Ali Bulaç, bugünkü yazısında bu konuda şu önemli noktaları tespit etmiş:
Genel nüfusa göre gayrimüsimlerin en az olduğu (72 milyon içinde yaklaşık bin 400 Rum, 65 bin Ermeni, 20 bin Yahudi) ve maalesef 20. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren en sıkıntılı yaşadıkları ülke Türkiye’dir. Şu “din ile demokrasiyi bağdaştıran model ülke” söyleminin ne Müslüman ahali ne gayrimüslimler bakımından tutulur, savunulur tarafı var. Heybeliada Ruhban Okulu’nun anlamsız bir biçimde kapalı tutulması, Fener Patrikhanesi’nin ekümenik vasfının inkar edilip İstanbul’da bir ilçe kaymakamlığına bağlanması, cemaat vakıfları üzerindeki haksız yasaklar, hiçbir adalet temeli olmayan “mütekabiliyet” ilkesinden hareketle temel yurttaşlık haklarını kullanmada gayrimüslimlerin adeta cezalandırılması İslam dinine ve Osmanlı modeline ait statüler ve uygulamalar değildir. İslam dini bu tür yasaklar koymaz, tarihte de böyle yasaklar konmamıştır. Bu çerçevede artık gayrimüslimlerin diğer yurttaşlar gibi temel hak ve özgürlüklerinin teminat altına alınması, atılması gereken önemli adımlardan biridir.
Kanımca Bulaç burada tümüyle haklı. Ve bundan çıkması gereken iki önemli sonuç var.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:34 AM | Yorumlar (22)
September 8, 2006
Yeniden İslam ve Kapitalizm Üzerine
Önceki bazı yazılarımda İslam ile kapitalist ekonomi modelinin uyumlu olduğunu savunmuştum. (Bkz, "Kapitalizm Gerçekten İslam'a Uymaz mı?", "İngilizce Makale: 'Islamocapitalism' ".) Bunlar bazı okurlara "kulak tırmalayıcı" gelmiş olabilir, çünkü bizde "kapitalizm" denince daha ziyade maddecilik, açgözlülük, paraya tapınma gibi ahlaki alçalmalar akla geliyor. Benim "kapitalizm"den kastım (ve kavramın doğru manası) ise; devletin otoritesinin sınırlandığı bir sosyo-ekonomik düzen ve girişimci bireylerin yaratıcılık ve yenilikçiliğini teşvik eden bir kültür. Sosyalizmin seküler bir anlayışla "devlet"e yüklediği sosyal adalet hedefinin ise, Kuran'ın ve diğer ilahi kitapların öngördüğü gibi, asıl olarak bireylerin ve cemaatlerin vicdanıyla gerçekleştirilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Yine de kapitalizm "bu topraklara" yabancı bir kavram gibi durduğu için toplumumuzun çoğuna, özellikle de dindar kesime biraz uzak geliyor. Dindar iş adamları başarılı kapitalist girişimlerde bulunsalar bile, yaptıkları işin öyle tanımlanmasını istemiyor gibiler. Kanımca bu önyargıyı biraz sorgulamak gerek. Girişimcilik, iş kurmak, para kazanmak, kar etmek gibi kavramlar gerçekten de "ithal" mi, yoksa İslam'ın özünde ve geleneğinde olup da bazı Müslümanların zamanla kötü görmeye başladığı meşru değerler ve hedefler mi?
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 1:52 PM | Yorumlar (16)
July 27, 2006
Londra'da Konuşma: İslam ve Serbest Piyasa
Mustafa Akyol, 31 Temmuz Pazartesi günü, Londra'daki International Policy Network adlı düşünce kuruluşunda "İslam ve Serbest Piyasa Ekonomisi" başlıklı bir konuşma yapacak. Londra'da olup da toplantıya katılmak isteyenler, buradan detaylı bilgi edinebilirler.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:13 AM | Yorumlar (12)
June 19, 2006
İngilizce Makale: 'Islamocapitalism'
Mustafa Akyol'un "Islamocapitalism: Is Islam compatible with the free market? A look at the historical experience of Islam toward business and profit-making" (İslami Kapitalizm: İslam serbest piyasa ile uyumlu mu? İslam'ın işe ve kar etmeye yönelik tarihsel tecrübesine bir bakış) başlıklı makalesi, Tech Central Station adlı popüler düşünce sitesinde yayınlandı. İslamiyet'in özel mülkiyet ve miras hakkını kabul eden ve dahası serbest ticareti teşvik eden geleneğinin serbest piyasa ekonomisine uygunluğunu açıklayan Akyol, Kuran'ın sosyal adalete yönelik vurgusunun da sosyalist bir devlet anlayışına değil gönüllü hayırseverlik esasına dayandığını vurguluyor.
Makalede bazı çağdaş Müslümanların "kapitalizm" kavramına karşı duydukları tepkinin, çoğunlukla kültürel materyalizm ve ahlaki dejenerasyon üzerine yoğunlaştığı, oysa bunlardan bağımsız, ahlaki değerlere sahip bir kapitalizm anlayışı olabileceğinin ve zaten olduğunun altı çiziliyor. Akyol'un daha önceki "Kapitalizm Gerçekten İslam'a Uymaz mı?" başlıklı Türkçe yazısında da benzer görüşler ifade edilmişti.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 2:48 PM | Yorumlar (4)
May 12, 2006
Sosyal(ist) Reis-i Cumhur'un Ekonomiye Darbesi
Cumhurbaşkanı Sayın Ahmet Necdet Sezer'in laiklik yorumlarını daha önce bu sitede eleştirmiştim. Bu konudaki otoriter yaklaşımı ve gereksiz alarm sinyalleri ile Türkiye'yi gerilime iten Sayın Cumhurbaşkanı bu kez de sosyal güvenlik reformunu "kökten veto" etti. Bu vetodaki teknik yanlışları görmek için, Taha Akyol'un bugünkü "Çankaya Muhalefeti" başlıklı yazısını mutlaka okumak gerek. Bu yazıda açıklandığı gibi Sezer'in vetosu vahim bilgi hatalarına dayanıyor.
Gülay Göktürk ise, "Sezer'in Sosyal Devleti" başlıklı yazısında "dünyanın en sosyal devleti" olan SSCB'den dem vurarak, Sezer'in inandığı "sosyal devlet" mitini eleştirmiş. Sezer'in vetosunun önümüzdeki onyıllar içinde Türkiye'yi ne kadar büyük bir ekonomik sıkıntıya sokacağına işaret ettikten sonra, "Sırtında yumurta küfesi olmayan, çözümleri engelleme özgürlüğüne sahip ama herhangi bir şeyi çözme sorumluluğu olmayan kişiye bizim sistemimizde cumhurbaşkanı deniyor" demiş. Hiç haksız sayılmaz.
Ben de şunu ekleyeyim: Sayın Sezer'in sosyal devlete olan inancı ile otoriter laikliğe olan sadakati birbiriyle ilgisiz şeyler değil. Daha önceki bir yazımda da işaret ettiğim gibi, insanların her ihtiyacını hesaplayan ve karşılayan, onları koruyup-kollayan ve gözeten Kadir-i Mutlak devlet inancı — ki sosyalizmin ve onun "light" versiyonu olan sosyal devletin temelini oluşturur — sekülerist bir fikirdir. Bu devlet, Allah'ın rahmetinin ve onun dünyevi yansıması olan toplumsal hayırseverliğin yerine ikame edilmek istenen seküler bir araçtır. Sosyalist düzende "zekat", "cemaat dayanışması", "evkaf" gibi dini mekanizmalar değil, devletin "sosyal yardımları" esastır. Dini yardım mekanizmalarına bile — örneğin kurban derilerinin toplanması işine — devlet el koyar.
Dolayısıyla "her Mülkiyelinin biraz komünist olduğu" ülkemizde, sosyal devlet sevdası ile dinin toplumsal yaşamdan kazınması hedefinin hep atbaşı gitmesi, hiç ama hiç tesadüf değildir. Komünizm öldü sanmayın; Ankara'da hala yaşamaktadır.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 12:29 PM | Yorumlar (30)
February 10, 2006
'İslami Kalvinizm' Tartışmasında Görülmeyen Nokta
Son haftalarda "Kapitalizm İslam'a uyar mı" veya "Kayseri'deki ekonomik gelişme, İslami Kalvinizm midir" gibi sorularla gündeme gelen tartışma, Türkiye'deki İslami kesimin bir kısmında yanlış anlaşıldı. Bazı Müslüman aydınlar bunu "İslam'ın sulandırılması" olarak görüyorlar. Avrupa'da kapitalizmin gelişmesinde Kalvinist Hıristiyanlığın rol oynadığı savunmuş olan sosyolog Max Weber'i ise, bu sinsi projenin fikir babası olarak algılıyorlar. Weber, bu algılayışa göre, din açısından bir tür "kötü adam."
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 5:16 PM | Yorumlar (3)
February 3, 2006
Kapitalizm Gerçekten İslam'a Uymaz mı?
[3 Şubat 2006 tarihli Radikal gazetesinde yayınlandı]
Son aylarda gündeme gelen, önceki hafta da Ali Kırca'nın "Siyaset Meydanı"nda tartışılan bir soru var: Kapitalizm İslam ile bağdaşır mı?
Aslında pek yeni olmayan bu tartışmanın Türk kamuoyunun dikkatini çekmesinde, kısa adı ESI olan "European Stability Initiative" isimli Avrupalı düşünce kuruluşunun Kayseri'deki "İslami Kapitalizm" hakkında geçtiğimiz eylül ayında yayınladığı bir raporun etkisi var. ESI, Kayseri'de müthiş bir ekonomik başarı gösteren sanayici ve işadamlarının çoğunun dindar olduğuna işaret etmiş ve bundan hareketle ünlü sosyolog Max Weber'e atıfta bulunmuştu. Weber, bilindiği gibi, "Protestan Ahlakı ve Kapitalizm'in Ruhu" adlı eserinde, Avrupa'da kapitalizmin gelişmesinde Kalvinist Protestanların çalışkan ve tutumlu ahlakının önemli bir rol oynadığını anlatır.
Yazan: Mustafa Akyol Tarih: 3:02 PM | Yorumlar (59)
